زمینه و هدف: سالمندی دوران حساسی از زندگی بشر است و توجه به مسائل و نیازهای این مرحله یک ضرورت اجتماعی است. بهینه سازی درمان دارویی برای بیماران سالمند چالش برانگیز است و بعضی اوقات درمان دارویی می تواند خطرناک تر از منفعت آن باشد. به دلیل شواهد زیاد در خصوص مشکلات مرتبط با دارو در سالمندان در طول دهه گذشته، بسیاری از پزشکان و متخصصان طب سالمندان روشها و ابزارهایی را به منظور شناسایی مشکلات درمان دارویی و الگوهای تجویز داروهای پرخطر، ارائه کرده اند.مواد و روشها: چندین روش برای ارزیابی تجویز دارو در سالمندان وجود دارند. از دهه 1990 روشها، ابزارها و معیارهایی به منظور کمک در ارزیابی کیفیت تجویز دارو ارائه گردیده اند. در این رابطه به وجود دو دسته از معیارها پی بردیم که تحت عنوان معیارهای آشکارا (معیار محور) و معیارهای تلویحی (قضاوت محور) نامیده می شوند.یافته ها: معیارهای آشکار نظیر Beers Criteria، Zhan Criteria، STOP/START و... هستند که ارائه کلیه این معیارها با توجه به برگزای پانل و استفاده از تکنیک توافق آرا در چندین مرحله بوده است. معیارهای تلویحی در خصوص استفاده از داروها، اطلاعات بالینی را ارزیابی می کنند.نتیجه گیری: هر کدام از ابزارهایی که در این مطالعه به آنها اشاره گردید از جمله ابزارهایی هستند که در کشورهای اروپایی و آمریکا مورد استفاده قرار می گیرند. با توجه به اینکه بازار دارویی آن کشورها با ایران تا حدی متفاوت است لذا نیاز به تدوین چنین ابزارهایی که بتواند به ارزیابی کیفیت تجویز دارو در سالمندان بپردازد ضروری می باشد.

در طول دوران بارداری زنان علاوه بر اینکه در معرض بیماریهای شایع دوران غیربارداری قرار دارند، بواسطه حاملگی نیز ممکن است در معرض مشکلات و بیماریهایی قرار بگیرند که نیاز به درمان دارویی پیدا کنند. در این رابطه شناخت و درک تراتولوژی داروها و اثرات آنها بر روی جنین و شیرخوار بسیار ضروری است.این مطالعه مروری بر شناخت عوارض و خطرات بعضی از داروهاست که رعایت ایمنی در استفاده از داروها در شایع ترین مشکلات و بیماریها در جمعیت زنان باردار و شیرده شامل شکایات مربوط به قسمت فوقانی دستگاه تنفس، درد، مشکلات مربوط به معده و روده، بیماریهای روانی، بیماریهای اعصاب و سردرد را مطرح می نماید.تراتولوژی شامل مطالعه و شناسایی توسعه و تکامل غیرطبیعی و ایجاد نقایص مختلف را در جنین است. قرار گرفتن در معرض عوامل تراتوژن 3-2 هفته بعد از لقاح تابع قانون همه یا هیچ است. یعنی یا به سقط منجر می شود و یا هیچ اثری بر روی جنین باقی نمی گذارد. حساسیت جنین نسبت به عوامل تراتوژن بیشتر مربوط به 8-3 هفته بعد از لقاح و یا 10 هفته بعد از اولین روز آخرین قاعدگی است. بنابراین سه ماهه اول بارداری بحرانی ترین زمان از نظر مواجهه با عوامل تراتوژن محسوب می شود. بعد از این زمان تاثیر این عوامل بصورت محدودیت رشد و یا تاثیر بر روی سیستم عصبی و بافت های غدد جنسی تظاهر خواهد کرد.مشکلات و بیماری هایی که به استفاده از داروها منجر می شود، در حاملگی شایع است. اگر چه استفاده از بعضی داروها در طول حاملگی و شیردهی ایمن است، آگاهی از داروهای خاص ضروری است. داروهایی که استفاده از آنها در بارداری غیرایمن به نظر می رسند، لزوما در شیردهی هم اینگونه نیستند. بنابراین، شناخت داروها و عوارض آنها در بارداری و شیردهی موجب درمان های مناسب و اجتناب از درمان های غیرضروری خواهد شد.

مصرف همزمان بیش از یک دارو (پلی فارماسی) با واکنشهای نامطلوب دارویی، خطاهای درمانی، افزایش خطر بستری شدن و افزایش هزینه درمانی همراه است. بخصوص وقتی تعداد اقلام دارو بیش از چهار باشد خطر قابل ملاحظه است. این مطالعه با هدف تعییت شیوع پلی فارماسی و بعضی عوامل همراه با آن بصورت توصیفی - تحلیلی در جمعیت نسخه های پزشکان در سازمان تامین اجتماعی و بیمه خدمات درمانی شهر رشت در سال 1379 انجام شد. ابزار اندازه گیری فرم تنظیم شده دارای متغیرهای: تعداد اقلام دارو، سال فراغت از تحصیل و مدرک پزشک، جنس پزشک و بیمار بود. نمونه مورد بررسی 4750 نسخه اتفاقی بود. تجزیه و تحلیل داده ها با نرم افزارهای SPSS و NOS-3 انجام شد و برای آزمون فرضیه های ایجاد شده از آزمونهای t-Test و Chi-square استفاده شد (α=0.05).پلی فارماسی در 88% از نسخه ها دیده شد. 62% پلی فارماسی مینور (2 تا 4 دارو) و 26% پلی فارماسی ماژور (=5<دارو) داشتند. نسخ متعلق به بیماران زن 60% بیشتر از بیماران مرد بود. اما شیوع پلی فارماسی در مردان 89% و در زنان 87% بود که تفاوت آماری معنی داری نشان نداد.شیوع پلی فارماسی در نسخه های پزشکان عمومی 91% و در متخصصین 83.5% بود که از نظر آماری تفاوت معنی داری نبود. ولی تفاوت پلی فارماسی ماژور بین پزشکان عمومی و متخصص از نظر آماری معنی دار بود (P<0.01). در بیم پزشکان متخصص، متخصصین قلب و عروق با 29.3% دارای بیشترین پلی فارماسی ماژور بودند. شیوع پلی فارماسی در نسخه های پزشکان مرد 89% و در پزشکان زن 82% بود. نسخه های فارغ التحصیلان سالهای 79-1374 با 89.6% دارای بیشترین پلی فارماسی، و نسخه های فارغ التحصیلان سالهای 64-1360 دارای کمترین پلی فارماسی ماژور (13%) بودند. در 8.5%  از نسخ تداخل دارویی روی داده بود و 59% از تداخلات شدید دارویی همراه با پلی فارماسی ماژور بود. داروهای سلسله اعصاب مرکزی با 45% بالاترین درصد بودند. مسکن ها با 24% بیشترین اقلام تجویزی از این گروه بودند. داروهای قلبی - عروقی با 20.5% در رده دوم بودند.نتیجه اینکه پلی فارماسی در نمونه مورد مطالعه رایج است. که با جنس پزشک ارتباط ندارد ولی با سال فارغ التحصیلی پزشک ارتباط دارد. بنابراین مسولان دارویی کشور باید نظارت و برنامه ریزی در راستای منطقی کردن مصرف داروها را در اولویت قرار دهند.

زمینه و هدف: در راستای ترویج مصرف منطقی داروها، این مطالعه تاثیر یک مداخله آموزشی بصورت مباحثه گروهی مداخله گر را بر روی رفتار نسخه نویسی پزشکان عمومی شمال غرب تبریز را قبل و بعد از مداخله مورد برسی قرار داده است.روش و ابزار: 51 پزشک عمومی مشغول به طبابت در بخش های خصوصی و یا دولتی شمال غرب تبریز بصورت تصادفی انتخاب و نسخ یک ماهه آنها مورد بررسی قرار گرفت. برای بررسی همه جانبه نسخ، پرسشنامه ای با 8 سوال بسته برای هرکدام از نسخ تکمیل شد. ضمنا با یک نرم افزار کامپیوتری اطلاعات موجود در نسخ آنالیز و شاخص های مهم نسخه نویسی شامل تعداد اقلام دارویی، در صد بیماران دریافت کننده آنتی بیوتیکها، داروهای ضد التهاب استروئیدی و غیر استروئیدی و غیره تعیین گردید. مداخله شامل دو مرحله مباحثه گروهی متمرکز و مداخله گر بود. مباحثه گروهی متمرکز برای دستیابی به ابزار و مواد آموزشی مورد نیاز در مرحله مداخله با حضور افراد متخصص در این زمینه تشکیل گردید. سپس پزشکان بصورت تصادفی به دو گروه کنترل، که هیچ مداخله آموزشی بر روی آنها صورت نگرفت، و گروه تست که تحت مداخله آموزشی قرار گرفتند تقسیم گردید. بعد از بررسی پیش از مداخله کلیه نسخ مربوط به همه پزشکان، پزشکان تحت مداخله در یک کار گروهی یک روزه بصورت مباحثه گروهی مداخله گر شرکت کرده و ضمن تجزیه و تحلیل نتایج، مواد آموزشی توسط اساتید برای ایشان ارایه و با شرکت فعال همه همکاران مورد بحث و گفتگو قرار گرفت.نتایج: بررسی نسخ پزشکان قبل از مداخله نشان میدهد که میانگین اقلام دارویی تجویز شده در هر نسخه 82/3 می باشد. درصد تجویز آنتی بیوتیکها، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، کورتون ها و اشکال دارویی تزریق به ترتیب 81/40، 74/24، 94/25 و 04/58 درصد میباشد. این نتایج در مقایسه با شاخص های استاندارد بین المللی و WHO تفاوت بسیار زیادی را نشان میدهند. نتایج بعد از مداخله آموزشی متاسفانه نشان میدهد که این شاخص ها در گروه تحت آموزش هیچ فرقی با گروه بدون آموزش و نیز قبل از آموزش ندارد.نتیجه گیری: با توجه به اینکه مباحثه گروهی مداخله گر از جمله روش های آموزشی رودرو و بسیار موثر در بسیاری از موارد است در رابطه با تغییر الگوی نسخه نویسی در این پزشکان موثر نبوده است.

مقدمه برگزاری دوره های بازآموزی و آموزش مداوم از جمله استراتژی های توصیه شده جهانی بمنظور دستیابی به تجویز منطقی داروها توسط پزشکان است. مطالعه حاضر با هدف بررسی موانع و پر کردن شکاف بین وضعیت فعلی و وضعیت مطلوب برنامه های بازآموزی، دیدگاه صاحبنظران را در رابطه با نقش این برنامه ها در بهبود وضعیت تجویز داروها ارزیابی نمود. مواد و روش ها این مطالعه به شیوه کیفی و با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام گردید. مشارکت کنندگان مشتمل بر افراد باتجربه و صاحبنظر در زمینه تجویز و مصرف دارو بودند. 16 نفر با روش نمونه گیری هدفمند مورد مصاحبه قرار گرفتند. مصاحبه ها پس از پیاده سازی به روش تحلیل مضمون ارزیابی شدند. یافته ها در این مطالعه دو مفهوم عمده شامل دلایل نیاز به برگزاری برنامه های آموزش مداوم و موانع برگزاری دوره های آموزش مداوم اثربخش توسط مشارکت کنندگان ارائه گردید. دلایل نیاز به برگزاری برنامه های آموزش مداوم شامل چهار موضوع اصلی و موانع برگزاری آموزش مداوم شامل شش موضوع اصلی (موانع فیزیکی، موانع مالی، موانع انگیزشی، موانع نظارتی، موانع اجرایی و موانع سیاستگذاری) و 12 زیرموضوع بودند. بحث و نتیجه گیری با توجه به وجود موانع متعدد بر سر راه دستیابی به برنامه های آموزش مداوم تاثیرگذار بر وضعیت تجویز داروها و به منظور رفع این موانع و دستیابی به وضعیت مطلوب، بازنگری در محتوا و کیفیت برگزاری دوره های بازآموزی، برنامه ریزی بر اساس دستاوردهای مطلوب و ارتقای کیفیت مستمر ضرورت دارد.

مقدمه: اکتشاف الگوهای پنهان در داده های دارویی، می تواند به بهبود عملکرد داروخانه های بیمارستانی کمک کند. یکی از کاربردهای الگوهای پیشرفته تحلیل داده ها، شناسایی تداخلات دارویی است. روش کار: این مطالعه به روش داده کاوی با استفاده از الگوریتم FP-growth در محیط نرم افزار RapidMiner Studio® 10.1 برای استخراج قواعد ارتباطی و الگوهای پرتکرار دارویی انجام گرفت. پیش پردازش داده ها و مدل سازی بر اساس مدل CRISP-DM انجام شد. نوع و سطح تداخلات دارویی بر اساس نتایج الگوریتم و با مراجعه به پایگاه اطلاعاتی www.drugs.com  تعیین گردید. یافته ها: نتایج شامل 17 قاعده ارتباطی و 126 الگوی تجویز دارو بود که از تک دارویی تا چهار دارویی متغیر است. از 64 الگوی تجویز دو دارویی، 56 مورد فاقد تداخل، 6 مورد با تداخل متوسط (Moderate)، 1 مورد با تداخل جزئی ( Minor) و 1 مورد با تداخل شدید (Major) گزارش شد. همچنین، از 19 الگوی سه دارویی، 18 مورد بدون تداخل و تنها 1 مورد دارای تداخل متوسط بود. در الگوی تجویز چهار دارویی هیچ تداخلی مشاهده نشد.. نتیجه گیری: یافته های این مطالعه می تواند به ذی نفعان در بهبود زنجیره تأمین دارو، تجویز بهینه، کاهش تداخلات دارویی، کاهش هزینه ها کمک کند. چه بسا الگوهای کشف شده می توانند به عنوان بخشی از یک سیستم تصمیم یار بالینی مورد استفاده قرار بگیرند. هر چند که تداخلات دارویی قابل توجهی در این مطالعه مشاهده نشد، اما کشف حتی یک تداخل شدید (Major) اهمیت بسزایی دارد و نقش کاربردی کامپیوتر را در پزشکی می تواند آشکارتر سازد.

مصرف دارو در دوران شیردهی شایع است و معمولا از پزشکان در مورد ایمن بودن مصرف داروهای نسخه شده یا آزاد و حتی داروهای گیاهی و مواد دارای ممنوعیت نسبی مانند توتون و الکل در دوران شیردهی سوال می شود. در زمینه نحوه مصرف دارو در شیردهی عوامل مربوط به مادر، شیرخوار و دارو دخالت دارند. در صورت ضرورت مصرف دارو برای مادر، می توان از روش هایی برای کم کردن تماس شیرخوار با دارو استفاده کرد. در این مقاله داروهای مورد استفاده بر اساس بیماری ها دسته بندی شده و در مورد عوارض جانبی و یا میزان بی خطر بودن آنها بحث شده است.انتظار می رود پس از مطالعه خواننده بتواند:-عوامل موثر بر انتقال دارو در شیر را بشناسد و توضیح دهد.-روش های به حداقل رساندن اثر دارو بر شیرخوار را بشناسد و توضیح دهد.-داروهای مجاز در شیردهی را بشناسد و بتواند آنها را به نحو مناسبی تجویز کند.-بتواند با مادر شیرده در مورد داروهای مجاز در شیردهی مشاوره نماید.

مقدمه:با توجه به اینکه کودکان زیر پنج سال جزو گروه های آسیب پذیر هستند و داشتن سلامتی کامل و عدم اختلال در رشد و نمو، پایه گذار سلامتی در سنین نوجوانی، جوانی میانسالی و سالمندی می باشد، بدیهی است که توجه بیشتر به این گروه سنی هم از نظر تجویز داروها در هنگام بیماری و هم به جهت مراقبت و پیشگیری حائز اهمیت می باشد.مواد و روشها: در این مطالعات مقطعی پرونده خانوار 505 کودک بیمار مراجعه کننده به 19 خانه بهداشت که توسط 33 بهورز به آنان دارو تجویز شده بود مورد مطالعه قرار گرفت. جهت بررسی از دو پرسشنامه طراحی شده استفاده شد. در پرسشنامه اول داروهای تجویز شده به کودکان کمتر از پنج سال مورد ارزیابی قرار گرفت و متغیرهای تجویز داروی مناسب از قبیل مقدار مصرف توصیه شده، طول دوره درمان و فواصل زمانی مصرف در دو گروه دختران و پسران به تفکیک بررسی گردید. در پرسشنامه دوم اطلاعات مربوط به وضعیت دموگرافیک بهورزان شاغل در خانه های بهداشت جمع آوری شد.یافته ها: نتایج حاصله از پژوهش نشان داد در مواردی که بر مبنای آموزشهای بهورزی پیگیری بیمار توسط بهورز ضرورت دارد. پیگیری ضروری و مناسب در 56.9 درصد موارد انجام نشده است. از محدودیتهای مهم این پژوهش عدم ثبت چگونگی تجویز دارو توسط بهورزان در تعداد قابل ملاحظه ای از پرونده ها بود. این موارد شامل: 1-نامشخص بودن داروهای تجویزی در 2/1 درصد موارد. 2-نامشخص بودن مقدار داروی تجویز شده در 2/44 درصد موارد.3- نامشخص بودن طول مدت درمان در 52.4 درصد موارد.4- نامشخص بودن فواصل زمانی داروی تجویزی در 36.5 درصد موارد.ازنظر مناسب بودن مقداری داروی تجویز شده به کودکان 64.9 درصد موارد، از لحاظ فواصل زمانی داروی تجویز شده 73.2 درصد موارد و در 84.1 درصد موارد، طول مدت درمان نیز مناسب انتخاب شده بود.نتیجه گیری و توصیه ها: این پژوهش نشان داد که مسولین امور دارویی شهرستان ها باید کنترل بیشتری بر نحوه مصرف دارو توسط بهورزان اعمال نمایند و گاهی همراه با تیم آموزشگاه بهورزی از خانه بهداشت بازدید بعمل آورند.

مقدمه: یکی از اهداف اصلی گسترش تجویز منطقی دارو در کشورهای مختلف اندازه گیری زمان نظارت دارویی Dispensing Time)) در داروخانه ها و تلاش برای افزایش آن است که مداخله های موثر و متعددی در این راستا برای اصلاح شاخص های تجویز منطقی داروها طراحی شده اند.هدف: اثر آموزش گروهی فعال و چهره به چهره داروسازان شهر گرگان بر افزایش متوسط زمان نظارت دارویی و برخی عوامل مرتبط با آن.مواد و روش ها: در این مطالعه مداخله ای و شبه تجربی، جامعه مورد نظر، کلیه دارو سازان داروخانه های فعال شهر گرگان و بیماران دریافت کننده دارو در نظر گرفته شدند. مطالعه در 2 مرحله و با فاصله زمانی 2 ماهه انجام شد، در مرحله اول، زمان انتظار بیماران و زمان نظارت دارو درهر داروخانه اندازه گیری شد، سپس با مراجعه به بیماران، پارامترهای مربوط به آن نسخه (تعداد اقلام دارویی، مناسب بودن برچسب دارو، میزان رضایت بیمار و ...) مشخص شد. سپس مداخله فعال به صورت برگزاری جلسه های مصاحبه حضوری، توزیع جزوه آموزشی و آموزش داروسازان انجام شد. پس از 2 ماه با مراجعه به داروخانه های مذکور و اندازه گیری مجدد معیارهای مورد نظر اطلاعات به دست آمده وارد نرم افزارSPSS-11.5  شد و در دو مرحله قبل و بعد از آموزش با آزمون tزوج مورد مقایسه و تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت. در هر مرحله 750 نسخه (و مراجعه کننده) و در مجموع 1500 مورد بررسی شد.نتایج: زمان نظارت دارو در مرحله اول به طور متوسط19.43±5.83  ثانیه و متوسط زمان انتظار مراجعه کنندگان 4.91±1.2 دقیقه بوده که پس از آموزش، این مقادیر به طور معنی دار افزایش یافت (P<0.05). پس از آموزش فعال، افزایش معنی داری در میزان رضایتمندی مراجعه کنندگان و افزایش اطلاعات دارویی آنها نسبت به عوارض جانبی و احتیاطات مصرف داروها دیده شد (P<0.05) ولی کیفیت برچسب های دارویی قبل و بعد از آموزش اختلاف معنی داری نداشت.نتیجه گیری: آموزش فعال و مشارکت مستقیم داروساز در فرآیند آموزشی می تواند موجب بهبود شاخص های تجویز منطقی داروها و گسترش اطلاعات دارویی به خصوص زمان نظارت داروساز شود.